Het duo : uitdaging en vaardigheden vraagt om hen subtiel en gevarieerd met elkaar te verbinden. Zijn ze niet in balans dan is motivatie ver te zoeken, zijn ze goed op elkaar afgestemd dan floreer jij en je compagnons. Je hoeft niet te vragen om motivatie, je ziet ieder vol overgave in actie, ruimte en tijd vergetend.

Dit duo leidt je naar flow

Vaak ervaren we leren als moeten . Na de schoolplicht volgen we alleen daarin cursussen of  studies, die ons voldoening geven. Dit geldt ook voor keuzes in hobby’s, vrije tijdsbesteding en we willen van ons werk genieten. Csikszentmihaly deed onderzoek naar voorwaarden van genieten. Hij betrapte zichzelf erop dat hij van bergbeklimmen echt genoot als het niet te moeilijk en ook niet te gemakkelijk was. Automatisch nam hij de leiding bij onvoldoende uitdaging en vroeg hij hulp bij gevaar. Zou dat niet altijd een prima grondhouding zijn?

Mihaly Csikszentmihaly (1934 –  ) heeft als hoogleraar psychologie zich diepgaand met spel beziggehouden en bevestigt dat spel niet te doorgronden is, wel noodzakelijk. Hij deed o.a. onderzoek naar voorwaarden waaronder spel kan kiemen, groeien en bloeien. Csikszentmihaly betrapte zichzelf erop dat hij van bergbeklimmen echt genoot als het niet te moeilijk en ook niet te gemakkelijk was. Automatisch nam hij de leiding bij onvoldoende uitdaging en vroeg hij hulp bij gevaar. Zou dat niet altijd een prima grondhouding zijn?  Hij toonde aan dat ieder dagelijks speelse momenten creëert en nodig heeft. Spel definieert hij in Flow the optimal exerience  (1990) als ‘autotelisch’: een bezigheid die haar doel in zichzelf vindt ofwel enkel om het beleven van die activiteit. Zonder onderscheid tussen spel en werk zag hij zes kwaliteitsaspecten van situaties waarin spel en ernst samenvallen,  In beide kun je immers opgaan in en genieten van een activiteit.

  • samensmelting van handeling en bewustzijn.
  • concentratie van de aandacht op een beperkt stimulusgebied.
  • verlies van zelfgevoel.
  • controle over de activiteit en de omgeving.
  • eenduidige eisen aan en heldere feedback op de handelingen.
  • afwezigheid van externe doelen.

Een hoge mate van moti­vatie zorgt voor concentratie en zich aanwezig voelen. Eén met de actie schakel je alle bewuste reflec­tie uit. Je voelt je opgenomen in de stroom èn bent alert. De handelingen rijgen zich aaneen volgens interne logica, die geen reflectie  behoeft.  In balans tussen ‘zelf een daad stellen’ en ‘in de daad opgenomen zijn’,  besef je te handelen en tegelijkertijd voltrekt de handeling zich ondanks jezelf. Je gaat genietend mee op de stroom. Door voldoening en ontspanning van dagelijkse flow-momenten blijft een mens gezond, stelt Csikszentmihaly.

De vaardigheden:
voorstellingsvermogen,
onderzoekscapaciteiten,
samenwerkingskwaliteiten
toepassen van kennis en inzichten
doorzettingsvermogen.

De uitdaging:
het onbekende aan gaan,
complicaties ontwarren,
interactie met anderen,
kennis en kunde veroveren,
kwaliteitseisen aan de uitvoering.

Flow momenten kun je niet plannen, wel  kun je zorgen voor optimale omstandigheden. Daagt de opdracht je uit om op je tenen te lopen? Waar vraagt het proces om bijstelling: iets meer uitdaging of juist iets minder. Het gaat om de juiste balans waardoor jij je niet verveeld én geen faalangst ervaart. Bijv. je zat de vorige keer (A1) in een flow en genoot,  de keer erna kon je het allemaal (A2) en verveelde jij je. Je begeleider zag dat en daagde je uit (A3). Dat was spannend, je zette door en ja je kwam opnieuw in een flow (A4).

Flow vraagt
volledige alertheid in het hier en nu,
alles buiten te sluiten wat niet relevant is,
optimaal zich te concentreren op de uitdaging
de eigen vaardigheden maximaal in te zetten.
Om één met de actie te zijn en het dagelijkse te vergeten is een juiste balans tussen uitdaging en vaardigheden nodig. Je wilt helder weten waar je aan toe bent als iets het uiterste vraagt van je kunnen. Vrijheid in werkwijze en vertrouwen in je compagnons zijn voorwaarde. In flow ben je door wat je kunt en kent inventief, creatief en speels.

Ik heb er geen zin in’ of wat voor zin heeft dat?|
Je slaat daarmee meer de spijker op de kop dan je zelf in de gaten hebt. Je zintuigen staan er niet voor open, je houdt je tuigen in toom. Hoe pak je het anders aan dat het zinvol wordt? Ben je afhankelijk of daag jij jezelf uit om het voor jou boeiend te maken?

Word je voldoende geprikkeld, geïnspireerd, uitgedaagd?
Krijg je voldoende helderheid, zekerheid en vertrouwen?
Wanneer ben je het meest in je element?

•    Raak je enthousiast bij allerlei plannen,  roepen deze beelden op?
•    Prikkelt fysieke actie?
•    Loop je warm door uitdagingen in samenspel/werk?
•    Floreer je als het concreet wordt in doen of maken?
•    Voel jij je gezien als anderen je inzichten respecteren en gebruiken?

Er is interesse en moed nodig om zin te geven aan een moeilijke opdracht en eerste vermoedens te schetsen op de vloer. Je pogingen worden niet gezien of gewaardeerd misschien. Het zoekend vormgeven is soms direct zichtbaar voor anderen, verfrommelen tot een papierrest in de prullenbak, kan dan niet. Durf je je nek uit te steken?

Het onderling afstemmen van uitdaging en vaardigheden.
Vraag je als begeleider af

  • wat deze bijeenkomst jongeren zegt en doet, sluit ze aan bij hun vaardigheden en beginsituatie?
  • kunnen de jongeren met het aangebodene aan de slag,  daag je hen optimaal uit?
  • hoe ondersteun jij hun vaardigheden zodanig dat ze op hun tenen de uitdaging aankunnen.
  • verwoord  je de uitdaging helder in criteria, die ervoor zorgen dat vrijblijvendheid geen kans krijgt?

Flo(w)reren is eigenlijk altijd een onverwacht cadeautje.
Je hebt als begeleider soms prachtig materiaal, je les zorgvuldig voorbereid en bent in opperbeste stemming en samenspel met je groep. Nog kan het resultaat je slechts tevreden stellen, soms gaat je groep samen met jou heerlijk uit hun bol YES WE DID IT. 

Denken – voelen – willen

Dankzij verbeelding komen we in actie en dankzij de actie ontstaat er inzicht.
Ik vermoed vanuit meer dan veertig jaar ervaring binnen onderwijs, dat
willen ontwaakt door de verbeelding en het voorstellingsvermogen .
beleven en ervaren ontwaakt door het in beweging komen en handelen
zelf kunnen denken zich ontwikkelt in spel waarin je meer kunt dan in de werkelijkheid (Vygotsky)  en inzicht ontwaakt.

Vandaar mijn inzet om voor hen die niet spelen en wel onderwijs beoordelen, de waarde van spel inzichtelijk te maken.

Ubbergen, update winter 2020