“Gezond verstand is de collectie vooroordelen
         die je verzameld hebt voordat je achttien was.”
Albert Einstein

Ofwel je schoolverzameling. Daar waar het redenerend weten getraind wordt en je leert schrijven, lezen en rekenen. Mijn ervaringen als onderwijzeres zette mij aan het denken. Waarom worden spel en fantasie naar de kinderwereld en de vrije tijd verbannen? Worden kinderen zoveel wijzer in de schoolbanken? Of worden zij slechts getraind te leren denken en redeneren als volwassenen? Graag zie ik veranderingen ontstaan. Het accent moet verschuiven van onderwijs naar vorming. Vanwege ouders die hun handen vaak vol hebben aan …. Plus een eindeloze informatiestroom die niet bij te benen is dan via internet. Ieder kan naar eigen interesse surfen of zich werkelijk verdiepen. De school zou zich met wezenlijker zaken moeten bezig houden.

Jaren zeventig van de vorige eeuw

Begin jaren zeventig studeerde ik af aan de Pedagogische Academie. De docent pedagogie gaf me voor het eindgesprek een vier, de examinator een negen. De eerste was de studente die vorming boven onderwijs stelde in discussies, beu. De examinator waardeerde mijn eigen visie en verantwoording ervan. Al meer dan vijftig jaar zet ik me ervoor in.

Zo vader zo zoon

moedertje spelen

We zagen in de vorige eeuw een verschuiving van gehoorzamen aan anderen naar jezelf trouw zijn. Tegenwoordig neigen velen naar degene zijn die je volgens commercie en media moet zijn.  Vroeger voedden (groot)ouders op door belonen en straffen. Onderzoeksdrang werd vaak als brutaal beoordeeld, eigen wijsheid bestraft. Kinderen moesten de ander kopiëren, niet zichzelf gehoorzamen. In sommige (sub) culturen is dat nog steeds gangbaar. Iedere vorming legt eigen accenten. Pedagogie en onderwijs beogen in de 21eeuw persoonlijke ontwikkeling, in zoverre voorschriften, controle, roosters, regels en wetten dit toestaan.  Persoonlijke inventiviteit wordt eniszins gewaardeerd. Gebeurt er in de 21e eeuw voldoende? Staat de ontwikkeling in deze stil of is er zelfs sprake van teruggang? Uitzonderingen van fantastische leerkrachten of een enkele school daar gelaten?

Mag het ietsje meer zijn?

Mag het ietsje meer zijn door persoonlijke- en maatschappelijke ontwikkeling gelijkwaardig aandacht te geven en  ruimte te bieden in het schoolrooster? Kan het ludisch pedagogische eindelijk de plek innemen die het toekomt en daarmee jongeren voorbereiden op hun toekomst?

Wat vorm je in wie vanuit ludische -kunstzinnige – sportieve –levensbeschouwelijke – wetenschappelijke motieven?
De drie dimensionale gum kan alles, zolang we spelen, weer uitwissen: ik doe/zeg/zie/hoor het nu anders. We beginnen gewoon even opnieuw.

Reformpedagogen e.a. boden sleutels voor Ludische Pedagogie

Meten is nog geen weten en dat wordt vaak vergeten. Er zijn veel onderwijsvormen ontstaan als aanvulling op het abstract leren. Het ervaringsgericht leren*, het al doende leren etc. De roep om creativiteit en de erkenning van het tijdelijke van inzichten vragen erom. Evenals het overal voorhanden zijn van informatie waardoor feitjes weten minder relevant wordt. Dat al kan een steentje bijdragen aan experimenteerruimte. Aan eigen ontwerp, relativiteit, reflectie en algehele bewustwording. Het ludische beoogt het hoognodig onbewuste aan te boren en het weten aan den lijve te laten ervaren.

Voorgangers

Maria Montesori, Rudolf Steiner, Peter Petersen. Evenals Hellen Parkhurst, Célestin Freinet, Paolo Freire,  Winnicott. En niet te vergeten Vygotsky, Gardner, Kolb, Csikszentmihalyi. Ferre Laevers (Leuven) ontwikkelde het Ervaringsgericht Onderwijs en bood leerkrachten inzicht in welbevinden en betrokkenheid. Want zoals ieder weet, als je ergens met huid en haar bij betrokken bent, vergeet je dat niet snel.Tot slot Geert Biestra, Rob Martens e.a. baanden een weg voor het ludische. Nivoz draagt ook steentjes bij.

Hoe nu verder in de 21e eeuw?

Vanuit het midden tussen denken en doen ontwikkelt zich een proces vooraf  en voorbij het denken, tussen non fictie en fictie. Van binnenuit betrokken met huid en haar ontstaat er, dankzij speelsheid iets nieuws. Naarmate dagdagelijkse spelers met flow vertrouwd raken, verfijnt het zich verhouden tot onbekende informatie bronnen, onverwachte acties. Dit al leidt tot verruiming van horizonnen, bewustzijn, reacties en inzichten. Dankzij verbeelding komen we in actie en dankzij actie ontstaat er inzicht. Niet langer blokkeren het nuchter denken en gevoelsmatig oordelen (doe niet zo gek) onlogische, ontastbare  perspectieven of absurde, te gekke onbekendheden. Jong en oud durven te spelen zoals hun medeschepselen en creëren.

Vandaar mijn inzet om de waarde van spel inzichtelijk te maken voor hen die zelf niet spelen en wel onderwijs bepalen en beoordelen,

Ubbergen zomer 2024